Dışarıdan boyası taze bir ev, ilk bakışta sağlam görünür; ama çatıdaki küçük bir sızıntı ya da tesisattaki gizli bir çatlak yaşamı zorlaştırabilir. 65 yaş ve üzeri kanser hastalarında sistemik tedaviye başlamadan önce yaptığımız “geriyatrik değerlendirme” tam olarak bu gizli sızıntıları arayan bir keşif gezisidir.

Soru: 65 yaş ve üzeri, sistemik tedavi alan hastalarda geriyatrik değerlendirme ve GA-yönlendirmeli yönetim gerçekten fark yaratır mı?

Kısa yanıt: Evet. ASCO’nun güncellenen kılavuzu, 65 yaş ve üzerindeki tüm kanser hastalarında geriyatrik değerlendirmenin (GA) yapılmasını; GA ile bir eksiklik saptanan hastalarda ise geriyatrik değerlendirme bulgularıyla yönlendirilen yönetimin (GA-yönlendirmeli yönetim) bakım planına eklenmesini öneriyor. Bu öneri, yakın dönemde yayımlanan randomize çalışmaların klinik sonuçlarda anlamlı iyileşme gösteren bulgularına dayanıyor.

Kılavuz ne diyor?

ASCO Uzmanlar Kurulu, 2018 kılavuzunu güncelleyerek şunları vurguluyor:

• 65 yaş ve üzeri tüm kanser hastalarında, onkolojide rutinde yakalanamayan zayıflıkları ortaya çıkarmak için kapsamlı bir geriyatrik değerlendirme yapılmalı.
• GA ile bir zayıflık/eksiklik belirlenen hastalarda GA-yönlendirmeli yönetim bakım planına dahil edilmeli. Bu, tedavi kararlarını GA bulgularıyla bilgilendirmeyi ve saptanan sorunları uygun müdahaleler, danışmanlık ve/veya ilgili branşlara yönlendirmelerle ele almayı kapsar.
• Geriyatrik değerlendirme; fiziksel işlev, bilişsel işlev, duygusal sağlık, eşlik eden hastalıklar (komorbiditeler), polifarmasi (çoklu ilaç kullanımı), beslenme ve sosyal destek gibi yaşla ilişkili öncelikli alanları içermelidir.
• Değerlendirme, hastanızın özelliklerine, kaynaklara ve zamana göre pratik biçimde uyarlanabilir. Bunun için “Practical Geriatric Assessment” (Pratik Geriyatrik Değerlendirme) kılavuzun önerdiği seçeneklerden biridir.

Geriyatrik değerlendirme neleri kapsar? (Basitçe)

• Fiziksel işlev: Günlük işlerinizi ne ölçüde bağımsız yapabildiğiniz, düşme riski gibi başlıklar.
• Bilişsel işlev: Bellek, dikkat, planlama gibi zihinsel süreçlerin durumu.
• Duygusal sağlık: Kaygı, depresif duygu durum gibi hallerin taranması.
• Eşlik eden hastalıklar: Kalp, akciğer, böbrek gibi diğer sağlık sorunlarının hesabı.
• Polifarmasi: Kullanılan ilaçların sayısı ve olası etkileşimlerin gözden geçirilmesi.
• Beslenme: Kilo değişiklikleri, iştah, yeme-içme zorlukları ve malnütrisyon riski.
• Sosyal destek: Evde yardım, ulaşım, bakım veren desteği gibi pratik kaynaklar.

Bu bilgiler tedavi kararını nasıl etkiler?

GA, yalnızca bir “ölçüm” değildir; kararları aydınlatan bir pusuladır. Bulgular, hangi sistemik tedavinin uygun olabileceğini tartışırken masaya somut veriler koyar. Ayrıca, saptanan zayıflıkların uygun müdahalelerle ele alınması için danışmanlık ve/veya yönlendirmeleri tetikler. Böylece bakım planı, kişiye özgü zorlukları dikkate alarak daha gerçekçi ve uygulanabilir hale gelir.

Beslenme neden GA’nın ayrılmaz parçası?

Kanser tedavisi sürerken iyi beslenme gücünüzü korumanıza yardım eder. Bazı hastalarda, “klasik sağlıklı beslenme” algısından farklı olarak, yeterli protein ve kalori almak öncelik haline gelebilir. Bir beslenme uzmanı (diyetisyen) sizin, ailenizin ve tedavi ekibinizin birlikte yürüteceği kişisel bir beslenme bakım planı oluşturmaya yardımcı olur.

Pratik birkaç nokta:

• Tedavi dönemine girmeden önce, alışveriş ve yemek hazırlığı için plan yapmak işleri kolaylaştırır; az hazırlık gerektiren, protein ve kalori içeriği yüksek seçenekler bulundurmak işe yarar.
• Bazı tedaviler bağışıklık sistemini zayıflatabileceği için gıda güvenliği önem kazanır: Yiyeceklerin uygun ısıda saklanması, iyi yıkanması ve mutfakta çapraz bulaşın önlenmesi gibi temel kurallar riski azaltır.

Beslenme sıkıntısı yaşıyorsanız, diyetisyen yönlendirmesi istemekten çekinmeyin; geriyatrik değerlendirmenin beslenme alanındaki bulguları da tam bu amaçla kullanılır.

Practical Geriatric Assessment (PGA) nedir?

ASCO, klinik ortamlara uyarlanması nispeten kolay bir seçenek olarak Practical Geriatric Assessment aracını öneriyor. PGA, yukarıdaki öncelikli alanları sistematik şekilde taramayı hedefler ve ekibinize, hangi başlıklarda derinleşileceğine dair pratik bir çerçeve sunar.

Hastalar ve yakınları için anlamı

• 65 yaş ve üzerindeyseniz ve sistemik kanser tedavisi görecekseniz, bakımınızda geriyatrik değerlendirme yapılması beklenir.
• Değerlendirmede bir eksiklik saptanırsa, GA-yönlendirmeli yönetimle bu bulgu tedavi kararlarını bilgilendirir ve uygun müdahaleler/danışmanlık/yönlendirmeler planlanır.
• Değerlendirme kapsamı, kurumun imkanlarına ve zamana göre esnetilebilir; amaç, en kritik alanları görünür kılmaktır.

Sık sorulan sorular

Geriyatrik değerlendirme kimlere öneriliyor?

ASCO’nun güncellenen kılavuzu, sistemik tedavi alan tüm 65 yaş ve üzeri kanser hastalarında geriyatrik değerlendirmenin yapılmasını önerir.

GA-yönlendirmeli yönetim ne demek?

Geriyatrik değerlendirme bulgularının, kanser tedavisi kararlarını bilgilendirmesi ve saptanan zayıflıkların uygun müdahaleler, danışmanlık ve/veya yönlendirmelerle ele alınmasıdır.

Değerlendirme her merkezde aynı mı uygulanır?

Kılavuz, hasta grubu, kaynaklar ve zamana göre klinik uyarlama yapılabileceğini belirtir. ASCO’nun Practical Geriatric Assessment aracı bu amaçla önerilen seçeneklerden biridir.

Beslenme neden özellikle vurgulanıyor?

Tedavi sırasında yeterli protein ve kalori almak, gücünüzü korumaya ve yaşam kalitenizi sürdürmeye yardımcı olabilir. Bir diyetisyenle kişisel plan yapılması, yemek/alışveriş planlaması ve temel gıda güvenliği önlemleri bu süreci destekler.

Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme içindir; kişisel tıbbi öneri yerine geçmez. Kendi durumunuz için onkoloji ekibinizle görüşün ve geriyatrik değerlendirme ile beslenme planınızı birlikte şekillendirin.

Bilimsel Kaynaklar

1. ASCO – Practical Assessment and Management of Vulnerabilities in Older Patients Receiving Systemic Cancer Therapy: ASCO Guideline Update. Kaynağa ulaşın
2. PubMed – Selecting systemic cancer therapy one patient at a time: is there a role for molecular profiling of individual patients with advanced solid tumors?. Kaynağa ulaşın
3. National Cancer Institute (NCI) – Nutrition During Cancer Treatment. Kaynağa ulaşın